Wejdź do świata zwierząt

Szacuje się, że w Polsce występuje ok. 33–35 tysięcy gatunków zwierząt. Zdecydowaną większość stanowią bezkręgowce, głównie owady (ponad 25 tysięcy gatunków). Kręgowców jest ok. 620 gatunków: ok. 90 ssaków, ponad 450 stwierdzonych gatunków ptaków (w tym ok. 230 lęgowych), ok. 60 ryb i minogów, 18 płazów i 9 gadów.

Polska fauna to typowy zestaw środkowoeuropejski: duże ssaki kopytne (żubr, łoś, jeleń, sarna, dzik), drapieżniki (wilk, ryś, niedźwiedź, lis, borsuk, kuny), gryzonie i owadożerne (wiewiórka, bóbr, jeż, ryjówki), nietoperze, bogata awifauna, płazy i gady oraz tysiące gatunków owadów i innych bezkręgowców. Różnorodność wynika z tego, że w granicach kraju spotykają się siedliska górskie, nizinne, wielkie kompleksy leśne, bagna, jeziora i wybrzeże Bałtyku.

Wśród ssaków to sarna, dzik, lis, zając, wiewiórka pospolita i drobne gryzonie (nornice, myszy leśne). Wśród ptaków najliczniejsze są zięba, bogatka, kos, szpak i wróbel. Statystycznie jednak najpospolitsze są bezkręgowce — same mrówki czy skoczogonki liczone są w miliardach osobników.

Regularnie: sarnę, dzika, jelenia szlachetnego, daniela i lisa. Rzadziej i lokalnie: łosia (Biebrza, Polesie, Kampinos), żubra (Puszcza Białowieska, Knyszyńska, Borecka, Bieszczady, Pomorze), wilka (coraz szerzej w całym kraju), rysia i niedźwiedzia (Karpaty).

Praktycznie nie. Polska fauna jest młoda geologicznie — ukształtowała się po ustąpieniu lodowca — więc endemitów w skali kraju niemal nie ma. Nieliczne przykłady dotyczą bezkręgowców o bardzo małych zasięgach (m.in. gatunki jaskiniowe i tatrzańskie) oraz lokalnych podgatunków. Zwierzęta kojarzone z Polską, jak żubr czy kozica tatrzańska, występują też poza jej granicami.

W parkach narodowych i dużych kompleksach leśnych: Białowieskim (żubr, wilk), Biebrzańskim (łoś, ptaki wodno-błotne), Tatrzańskim (kozica, świstak, niedźwiedź), Bieszczadzkim (wilk, ryś, żubr), Słowińskim i Wolińskim (foki, ptaki morskie). Najlepsze pory obserwacji to wczesny ranek i zmierzch.

Charakterystyczne dla Tatr są kozica i świstak — oba gatunki wysokogórskie objęte ochroną ścisłą. W Karpatach żyją też niedźwiedź brunatny, wilk, ryś, jeleń oraz ptaki takie jak głuszec, orzeł przedni i pomurnik. W Sudetach fauna jest uboższa, ale występuje tam m.in. muflon, introdukowany na początku XX wieku.

W rzekach i jeziorach: bóbr europejski, wydra, piżmak, ryby (szczupak, sandacz, leszcz, karp, pstrąg, coraz rzadszy węgorz), a także minogi. W Bałtyku i strefie przybrzeżnej spotyka się fokę szarą, fokę pospolitą, morświna (bardzo rzadko, gatunek krytycznie zagrożony) oraz ryby dwuśrodowiskowe, jak łosoś i troć wędrowna.

Zając szarak, chomik europejski, susły, nornik zwyczajny, kret, sarna polna, a z ptaków skowronek, czajka, kuropatwa, bażant, derkacz, bocian biały i pustułka. To środowisko najbardziej straciło na intensyfikacji rolnictwa — wiele z tych gatunków wyraźnie zmniejszyło liczebność.

Kret europejski i ryjówki spędzają większość życia w korytarzach. Nory kopią też borsuk (rozbudowane, wielopokoleniowe „borsukowiska”), lis, królik dziki, chomik europejski, susły oraz norniki. Pod ziemią zimują ponadto płazy i gady, korzystając z gotowych kryjówek.

Nocne lub aktywne o zmierzchu są: wszystkie nietoperze, jeż, borsuk, kuna, lis, dzik, popielica i koszatka, a z ptaków sowy (puszczyk, płomykówka, uszatka, puchacz) i lelek. Wiele gatunków dziennych — jak sarna czy jeleń — przestawia się na aktywność nocną tam, gdzie jest silnie niepokojonych przez ludzi.

Gatunki synantropijne, czyli przystosowane do sąsiedztwa człowieka: lis, kuna domowa, jeż, dzik (Warszawa, Trójmiasto, Kraków), wiewiórka, nietoperze, a z ptaków gołąb miejski, wróbel, kawka, sroka, jerzyk, sokół wędrowny gniazdujący na wieżowcach i kominach.

Wiewiórka pospolita, jeż, ryjówka aksamitna, nornica ruda, mysz leśna, popielica, orzesznica, łasica, gronostaj, a także drobne ptaki (sikory, kowalik, pełzacz, strzyżyk), płazy (żaba trawna, ropucha szara, traszka) i liczne owady. Mimo niewielkich rozmiarów to one stanowią większość leśnej biomasy zwierzęcej.

Wiewiórka, popielica i orzesznica, nietoperze wykorzystujące dziuple, a z ptaków dzięcioły, sikory, kowalik, sójka, ptaki drapieżne budujące gniazda w wysokich drzewach (bielik, myszołów, bocian czarny). W koronach żyje też ogromna liczba owadów, na których opiera się cała leśna sieć pokarmowa.

Żubr, łoś, jeleń, sarna, daniel, kozica, zając, królik, bóbr, wiewiórka, nornice i większość gryzoni polnych. Bóbr jest przy tym gatunkiem inżynierskim — ścinając drzewa i budując tamy, przekształca całe doliny rzeczne i tworzy siedliska dla innych zwierząt.

Duże drapieżniki: wilk, ryś i żbik. Mniejsze: lis, borsuk (w praktyce wszystkożerny), kuna leśna i domowa, tchórz, gronostaj, łasica, wydra i norka. Do drapieżników zalicza się też ptaki szponiaste i sowy, a wśród płazów i gadów mięsożerne są praktycznie wszystkie gatunki.

Klasyczny przykład to dzik, który zjada żołędzie, bulwy, owady, jaja, padlinę i drobne kręgowce. Wszystkożerne są także niedźwiedź brunatny (w jego diecie dominują rośliny i owady), jenot, borsuk, szop pracz oraz wiele ptaków krukowatych.

Parzystokopytne: żubr, łoś, jeleń szlachetny, sarna, daniel, dzik, kozica i muflon. Nieparzystokopytnych w stanie dzikim nie ma — konik polski, hodowany m.in. w rezerwatach i na Roztoczu, to rasa domowa nawiązująca do wymarłego tarpana.

Rogi — trwałe, niezrzucane — mają kozica i muflon, a także żubr. Poroże, czyli struktura zrzucana i odrastana co roku, występuje u jeleniowatych: jelenia, sarny, daniela i łosia. Rogi noszą u tych gatunków zwykle oba płcie, poroże niemal wyłącznie samce (wyjątek stanowią renifery, w Polsce niewystępujące dziko).

Kuna leśna i domowa, borsuk, wydra, tchórz zwyczajny, gronostaj, łasica łaska oraz obca norka amerykańska. Rodzima norka europejska praktycznie wyginęła. Łasica jest najmniejszym drapieżnikiem świata — waży kilkadziesiąt gramów.

Psowate: wilk, lis, jenot (gatunek obcy) i coraz częściej notowany szakal złocisty. Kotowate: ryś euroazjatycki i żbik, który występuje bardzo nielicznie w Karpatach i należy do najrzadszych ssaków kraju.

Ochroną gatunkową objętych jest ok. 800 gatunków: blisko 590 ochroną ścisłą i ok. 210 ochroną częściową. Podstawą prawną jest rozporządzenie Ministra Środowiska z 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt, wydane na podstawie ustawy o ochronie przyrody. Największą grupę chronionych stanowią ptaki.

Ochrona ścisła oznacza pełny zakaz zabijania, chwytania, przetrzymywania, niszczenia siedlisk, a często także płoszenia i fotografowania przy gnieździe. Ochrona częściowa dopuszcza pewne odstępstwa — np. ograniczoną redukcję liczebności lub pozyskiwanie osobników na określonych zasadach. Odstępstwa od zakazów wymagają zezwolenia Regionalnego lub Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska.

Żubr, niedźwiedź brunatny, wilk, ryś, żbik, wydra (częściowo), kozica, świstak, suseł perełkowany i moręgowany, wszystkie nietoperze, bielik, orzeł przedni, bocian czarny, puchacz, żuraw, salamandra plamista, traszki, kumaki oraz owady takie jak jelonek rogacz czy nadobnica alpejska.

To wyznaczanie stref wokół gniazd, nor lub miejsc rozrodu najbardziej wrażliwych gatunków — m.in. bielika, orła przedniego, puchacza, bociana czarnego, głuszca i żółwia błotnego. W strefie ochrony całorocznej obowiązuje zakaz wstępu i prac leśnych, a w strefie okresowej — tylko w sezonie lęgowym.

Naruszenie zakazów wobec gatunków chronionych jest wykroczeniem zagrożonym karą aresztu albo grzywny, a sąd może orzec przepadek przedmiotów i okazów. Umyślne zniszczenie okazów gatunku zagrożonego wyginięciem może być kwalifikowane jako przestępstwo przeciwko środowisku, zagrożone karą pozbawienia wolności. Osobno karane jest znęcanie się nad zwierzętami na podstawie ustawy o ochronie zwierząt.

Tak — wszystkie 9 gatunków gadów i wszystkie 18 gatunków płazów podlega ochronie gatunkowej, przy czym większość ochronie ścisłej. Dotyczy to również żmii zygzakowatej, co oznacza, że zabicie jej jest niezgodne z prawem także wtedy, gdy pojawi się w pobliżu domu.

Ochroną częściową objęto m.in. kruka, srokę, wronę siwą, gawrona, kormorana, czaplę siwą i gołębia miejskiego. Poza systemem ochrony gatunkowej pozostają ptaki łowne, np. bażant, kuropatwa, krzyżówka, gęsi, grzywacz i słonka — one podlegają przepisom prawa łowieckiego z okresami ochronnymi.

Bóbr europejski objęty jest ochroną częściową. To efekt bardzo udanej restytucji — z kilkuset osobników w połowie XX wieku populacja odbudowała się do ponad 100 tysięcy. Z powodu szkód w gospodarce wodnej i leśnej dopuszcza się miejscową redukcję i rozbiórkę tam, ale wyłącznie na podstawie zezwolenia.

Nie zabieraj go do domu i nie próbuj leczyć samodzielnie. Zadzwoń do najbliższego ośrodka rehabilitacji dzikich zwierząt, straży miejskiej, powiatowego lekarza weterynarii lub Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska. Młode sarny, zające i pisklęta leżące samotnie zwykle nie są porzucone — rodzice wracają do nich, więc podniesienie takiego zwierzęcia bardziej mu szkodzi niż pomaga.

Dokarmianie zwierzyny leśnej prowadzą myśliwi i leśnicy w wyznaczonych miejscach — samodzielne wykładanie karmy w lesie nie jest wskazane i może być szkodliwe. Dokarmianie dzików jest szczególnie odradzane, bo przyzwyczaja je do ludzi i sprzyja rozprzestrzenianiu ASF. Bezpieczne i sensowne jest natomiast zimowe dokarmianie ptaków odpowiednim pokarmem: nasionami słonecznika, niesolonym słoninowym łojem, orzechami.

Do najbardziej zagrożonych należą: morświn, norka europejska, susły, chomik europejski, żbik, głuszec, cietrzew, kulik wielki, drop (już wymarły jako lęgowy), żółw błotny, jesiotr ostronosy oraz wiele gatunków motyli i trzmieli. Największym zagrożeniem jest utrata i fragmentacja siedlisk, a nie bezpośrednie zabijanie.

To opracowanie naukowe zawierające wykaz gatunków ginących i zagrożonych na terenie kraju wraz z opisem ich stanu, zagrożeń i zaleceń ochronnych. Gatunki przypisuje się do kategorii zagrożenia (m.in. wymarłe, krytycznie zagrożone, zagrożone, narażone). Sama księga nie tworzy zakazów — te wynikają z rozporządzenia o ochronie gatunkowej.

Najbardziej znany przypadek to tur — ostatnia na świecie samica padła w Puszczy Jaktorowskiej w 1627 r. Wyginął też tarpan (dziki koń leśny), a jako gatunki lęgowe zniknęły z Polski m.in. drop, rosomak i norka europejska. Lokalnie wymarły również liczne populacje owadów i ryb wędrownych, w tym jesiotra.

Sztandarowym sukcesem jest żubr, odtworzony po I wojnie światowej z kilkunastu osobników hodowlanych i wypuszczony do Puszczy Białowieskiej w 1952 r. Restytuowano też bobra, sokoła wędrownego, susła perełkowanego i moręgowanego, a lokalnie wspiera się głuszca i cietrzewia. Wilk i ryś wróciły w dużej mierze samoistnie, po objęciu ochroną.

Populacja przekroczyła 2,5 tysiąca osobników i jest największa na świecie. Największe wolne stada żyją w Puszczy Białowieskiej, Knyszyńskiej, Boreckiej, w Bieszczadach oraz na Pomorzu Zachodnim. Żubr pozostaje gatunkiem ściśle chronionym, mimo rosnącej liczebności.

Szacunki dotyczące wilka różnią się w zależności od metody i mieszczą się mniej więcej w przedziale 2–3,5 tysiąca osobników; gatunek zasiedla dziś także zachodnią Polskę, skąd zniknął w XX wieku. Niedźwiedź brunatny występuje wyłącznie w Karpatach i jego populację ocenia się na ok. 150–200 osobników. Oba gatunki są objęte ochroną ścisłą.

Wśród ssaków: żbik, norka europejska, morświn i suseł perełkowany. Wśród ptaków: kulik wielki, dubelt, orlik grubodzioby, cietrzew. Wśród bezkręgowców wiele gatunków znanych jest zaledwie z kilku stanowisk — np. nadobnica alpejska czy niektóre motyle torfowiskowe.

Prawdziwej hibernacji — z drastycznym spadkiem temperatury ciała i tętna — podlegają jeż, wszystkie nietoperze, susły, chomik europejski oraz popielicowate: popielica, koszatka, żołędnica i orzesznica. Zimę w stanie odrętwienia przesypiają też płazy i gady, które jako zwierzęta zmiennocieplne nie mają innego wyjścia.

Nie w ścisłym znaczeniu. Niedźwiedź zapada w sen zimowy, ale jego temperatura ciała spada tylko o kilka stopni i zwierzę można obudzić — w łagodne zimy potrafi opuszczać gawrę. Podobnie „niepełny” sen zimowy mają borsuk i jenot, które budzą się w cieplejsze dni.

Wszystkie kopytne (sarna, jeleń, łoś, dzik, żubr), drapieżniki (wilk, ryś, lis, kuny), zając, wiewiórka (choć ogranicza aktywność i korzysta ze schowanych zapasów), a także wiele ptaków: sikory, dzięcioły, kowalik, sójka, kruk, gil i myszołów. Zima jest dla nich okresem największej śmiertelności — nie z powodu mrozu, lecz braku pokarmu.

Trzy główne strategie to: gromadzenie tłuszczu i zmiana futra na gęstsze (sarna, lis, zając), robienie zapasów (wiewiórka, sójka, myszy, chomik) oraz migracja (ptaki wędrowne, nietoperze przemieszczające się do zimowisk). Część gatunków zmienia też ubarwienie — gronostaj i zając bielak bieleją.

Zależy to od pogody, ale zwykle w marcu i kwietniu, gdy temperatura utrzymuje się powyżej kilku stopni. Jako pierwsze budzą się jeże, nietoperze i płazy ruszające na gody do zbiorników wodnych; niedźwiedzie opuszczają gawry w marcu, często z młodymi urodzonymi w środku zimy. W tym samym czasie wracają pierwsi migranci: skowronki, czajki, a w drugiej połowie marca bociany białe.

Zostają gatunki osiadłe: sikory, wróble, dzięcioły, kowalik, sójka, kruk, sroka, myszołów, sowy. Odlatują m.in. bocian biały, jaskółki, jerzyk, słowik, kukułka i większość ptaków owadożernych. Część gatunków, jak żuraw, gęsi czy kaczki, zimuje w Polsce coraz liczniej z powodu łagodniejszych zim.

Najczęściej wymienia się trzy: żmiję zygzakowatą — jedynego jadowitego węża w kraju, pająka kolczaka zbrojnego, którego szczękoczułki potrafią przebić ludzką skórę, oraz błonkówki, czyli szerszenie, osy i pszczoły. Żadne z nich nie jest w normalnych warunkach śmiertelnie groźne dla zdrowego dorosłego człowieka, ale wszystkie mogą wywołać reakcję alergiczną.

Unieruchom kończynę i zachowaj spokój — panika przyspiesza krążenie. Nie wysysaj jadu, nie nacinaj rany, nie zakładaj opaski uciskowej i nie podawaj alkoholu. Zdejmij biżuterię z opuchniętej kończyny i jak najszybciej dotrzyj do szpitala lub wezwij pomoc; ukąszenia bywają groźne przede wszystkim u dzieci, osób starszych i alergików.

Statystycznie kleszcz. Nie jest jadowity, ale przenosi boreliozę i kleszczowe zapalenie mózgu, powodując rocznie tysiące zachorowań — nieporównanie więcej niż wszystkie ukąszenia żmii razem wzięte. Na drugim miejscu są zwierzęta powodujące wypadki drogowe: dziki, sarny i łosie.

Oba gatunki unikają ludzi, ale w określonych sytuacjach potrafią zaatakować. Locha z warchlakami broni młodych, a dzik przyzwyczajony do karmienia w mieście traci dystans. Łoś jest groźny głównie w okresie rykowiska jesienią oraz na drodze — przy zderzeniu jego masa uderza w kabinę samochodu. Zasada w obu przypadkach jest ta sama: wycofać się spokojnie, nie biec, nie stawać między dorosłym a młodym.

Tak, i to coś innego niż jadowite. Kumak nizinny, traszki i salamandra plamista wydzielają skórne toksyny, które podrażniają błony śluzowe; ropucha szara ma trujące gruczoły przyuszne. Nie potrafią wstrzyknąć trucizny, więc są groźne dopiero przy zjedzeniu lub przetarciu oczu — dlatego po kontakcie z płazem zawsze warto umyć ręce, a psy trzeba pilnować.

Nie uciekać i nie odwracać się plecami. Przy wilku należy zachować spokój, zrobić się „duży”, głośno mówić i powoli się wycofać; ataki na ludzi są w Polsce skrajnie rzadkie. Przy niedźwiedziu trzeba spokojnie oddalać się, mówiąc do zwierzęcia, i nigdy nie zbliżać się do młodych. W terenach karpackich pomaga zwykłe hałasowanie podczas marszu — niedźwiedź sam usuwa się z drogi, jeśli usłyszy człowieka odpowiednio wcześnie.

Do najgroźniejszych należą: szop pracz, jenot, norka amerykańska, nutria, żółw czerwonolicy, biedronka azjatycka, rak pręgowany i sygnałowy, sumik karłowaty, trawianka i babka bycza. Ich posiadanie, hodowla i wypuszczanie do środowiska są regulowane przepisami unijnymi oraz ustawą o gatunkach obcych.

Jenot pochodzi z Azji Wschodniej i został introdukowany w europejskiej części ZSRR dla pozyskania futra. Stamtąd rozprzestrzenił się samodzielnie, docierając do Polski w połowie XX wieku. Dziś występuje w całym kraju, konkuruje z rodzimymi drapieżnikami i pustoszy lęgi ptaków gniazdujących na ziemi.

Tak. Jest wszystkożerny, sprytny i bardzo skuteczny w plądrowaniu gniazd ptaków i nor płazów, a przy tym przenosi choroby i pasożyty. Populacja rozwija się głównie w zachodniej Polsce, gdzie napłynęła z Niemiec. Nie wolno go trzymać, hodować ani wypuszczać na wolność.

Tak, i to coraz częściej — częściowo za sprawą ocieplenia klimatu. Od kilkunastu lat notowany jest szakal złocisty, który zasiedla kraj od południa. Rozszerzają zasięg także niektóre owady i pajęczaki z południa Europy, m.in. modliszka zwyczajna, dawniej znana wyłącznie z pojedynczych stanowisk.

Zdecydowanie drób — pogłowie kur, indyków, kaczek i gęsi liczone jest w setkach milionów sztuk, a Polska jest największym producentem mięsa drobiowego w Unii Europejskiej. Dalej są trzoda chlewna (ok. 9–10 mln sztuk) i bydło (ok. 6 mln). Hoduje się także owce, kozy, konie, króliki oraz pszczoły.

Psy i koty, każdy z tych gatunków w liczbie szacowanej na kilka do kilkunastu milionów osobników — Polska należy do krajów o najwyższym odsetku gospodarstw domowych ze zwierzęciem. Popularne są też rybki akwariowe, chomiki, świnki morskie, króliki miniaturowe, papużki i kanarki. Szacunki liczbowe pochodzą z badań rynkowych i różnią się między sobą.

Nie. Zwierzęta objęte ochroną gatunkową nie mogą być przetrzymywane bez zezwolenia RDOŚ lub GDOŚ, a zwierzęta łowne podlegają prawu łowieckiemu. Wyjątkiem jest tymczasowa opieka nad rannym osobnikiem prowadzona przez licencjonowany ośrodek rehabilitacji. Odchowanie sarny czy lisa „w domu” zwykle kończy się dla zwierzęcia źle — nie potrafi już wrócić na wolność.

Nie ma jednej listy „dozwolonych” gatunków — legalność zależy od trzech warunków. Po pierwsze, gatunek nie może znajdować się na liście inwazyjnych gatunków obcych. Po drugie, jeśli podlega konwencji CITES (aneks A lub B), wymaga udokumentowanego legalnego pochodzenia, a jego posiadanie należy zarejestrować u starosty. Po trzecie, właściciel musi zapewnić warunki zgodne z ustawą o ochronie zwierząt. W praktyce legalnie trzyma się większość popularnych gadów, papug, gryzoni i płazów pochodzących z hodowli.

Zakazane jest posiadanie i rozmnażanie inwazyjnych gatunków obcych stwarzających zagrożenie dla Unii lub dla Polski — m.in. żółwia czerwonolicego, szopa pracza, nutrii czy wiewiórki szarej (osobniki nabyte przed wejściem przepisów podlegają odrębnym zasadom). Ograniczenia dotyczą też gatunków niebezpiecznych dla życia i zdrowia, takich jak duże koty, jadowite węże czy naczelne — ich trzymanie wymaga zezwolenia i spełnienia surowych warunków. Nielegalny jest również obrót okazami CITES bez dokumentów.

Nie — w 2025 r. uchwalono nowelizację ustawy o ochronie zwierząt wprowadzającą zakaz komercyjnego chowu i hodowli zwierząt futerkowych, z wyjątkiem królika. Fermy działające w momencie wejścia przepisów w życie mogą kontynuować działalność w okresie przejściowym, przewidziano też system odszkodowań dla hodowców. Dotyczy to przede wszystkim norek amerykańskich i lisów, na których opierała się polska branża futrzarska.

Listę gatunków łownych określa rozporządzenie wydane na podstawie prawa łowieckiego. Obejmuje ona m.in. dzika, sarnę, jelenia, daniela, lisa, jenota, borsuka, kunę, zająca, bażanta, kuropatwę, dziką kaczkę i gęsi. Dla każdego gatunku obowiązują okresy ochronne, a polować może wyłącznie osoba z uprawnieniami należąca do koła łowieckiego. Łoś jest gatunkiem łownym, ale od 2001 r. objęty jest moratorium i polowania na niego nie są prowadzone.

Żubr — dorosłe byki osiągają ponad 900 kg, co czyni go najcięższym dzikim ssakiem lądowym Europy. Najwyższym zwierzęciem jest łoś, którego wysokość w kłębie sięga 2 metrów. W wodach polskiej strefy Bałtyku największe są foki szare, przekraczające 300 kg.

Wśród ssaków ryjówka malutka, ważąca ok. 2–4 gramy — musi jeść niemal bez przerwy, bo kilka godzin bez pokarmu ją zabija. Najmniejszy ptak to mysikrólik o masie ok. 5 gramów. Wśród wszystkich zwierząt rekordy należą oczywiście do bezkręgowców mierzonych w ułamkach milimetra.

Sokół wędrowny — w locie nurkowym przekracza 300 km/h i jest najszybszym zwierzęciem świata. Na lądzie najszybsza jest sarna, osiągająca w krótkim sprincie ok. 60–80 km/h, tuż za nią zając szarak.

Popielicę, która potrafi przespać ponad pół roku i głośno piszczy nocą na strychach. Świstaka tatrzańskiego z jego gwizdami ostrzegawczymi. Modliszkę zwyczajną, rozszerzającą zasięg na północ. Węża Eskulapa — największego polskiego węża, przekraczającego 1,5 m i ograniczonego dziś do Bieszczadów. A także żółwia błotnego, jedynego rodzimego żółwia.

Tak. W plejstocenie po ziemiach polskich chodziły mamuty włochate, nosorożce włochate, żubry pierwotne, renifery i niedźwiedzie jaskiniowe — ich szczątki znajdowane są m.in. w jaskiniach Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej. Znacznie starsze są ślady z triasu: w Krasiejowie na Opolszczyźnie odkryto m.in. Silesaurus opolensis, jednego z najbliższych krewnych pierwszych dinozaurów, a w Górach Świętokrzyskich zachowały się tropy prehistorycznych czworonogów.